ΑΝΕΜΕΥΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΘΗΛΑΣΜΟΣ

Μπορεί μια μητέρα που έχει ανεμευλογιά να θηλάσει;

Σε κίνδυνο είναι τα νεογνά της γνωστής χρονικής περιόδου: εμφάνιση ανεμευλογιάς στη μητέρα 7 ημ προ έως 7 ημ. μετά τον τοκετό. Τα παιδιά της ομάδας αυτής όμως έχουν λάβει ειδική ανοσοσφαιρίνη με ή χωρίς ακυκλοβίρη.

Συνεπώς αν η μάνα δεν έχει έντονο εξάνθημα γύρω από τη θηλή, αν νοιώθει καλά και αν επιθυμεί να θηλάσει μπορεί να το κάνει.  

 

 

Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, January 2015

 

 

ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ - ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Μια και δεν κυκλοφόρησε ακόμη εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών θα επαναλάβω κάποιες προτάσεις μου για επικαιροποίηση και ευελιξία του υφιστάμενου από το 2011 προγράμματος.
Οι προτάσεις αυτές είχαν γραφτεί στο τεύχος Σεπτεμβρίου 2013, και στο τεύχος Σεπτεμβρίου 2014 της ηλεκτρονικής έκδοσης "ΛΟΙΜΩΞΗ". Συμπληρώνουμε περαιτέρω εδώ.
Οι προτάσεις του 2013 μάλιστα είχαν ανακοινωθεί και τον Οκτώβριο 2013 στο Σεμινάριο Παιδιατρικών Λοιμώξεων στην Αθήνα (παρεπιπτόντως: τότε είχα επισύρει την μήνιν ορισμένων συναδέλφων για τις προτάσεις αυτές).
Με βάση τις υφιστάμενες οικονομικές συνθήκες, και με βάση επιστημονικά δεδομένα (και τότε και τώρα) οι προτάσεις αυτές νομίζω θα μπορούσαν να εφαρμοστούν.

• Αφαίρεση μίας δόσης του πνευμονιοκοκκικού εμβολίου από τη βρεφική ηλικία (2+1 αντί 3+1). Η αντίρρηση κάποιων σ΄ αυτή την πρόταση είναι ότι εδώ έχουμε διαφορετική επιδημιολογία από τις άλλες χώρες, χωρίς όμως να μας εξηγούν σε τι συνίσταται η διαφορετικότητα αυτή. Θα μπορούσε να προστεθεί η δόση αυτή στην εφηβεία όπου ούτως ή άλλως συστήνεται ο εμβολιασμός εφήβων - ενηλίκων. Η προσθήκη δόσης βοηθά στην καλύτερη κάλυψη των παιδιών-ενηλίκων για το παθογόνο.
• Κατάργηση των δόσεων μηνιγγιτιδοκοκκικού εμβολίου C σε βρέφη κάτω του έτους. Χορήγηση μόνο 1 δόσης μετά το έτος και μίας αναμνηστικής στην αρχή της εφηβείας. Θα μπορούσε να συζητηθεί και 1 δόση κατά την είσοδο στο δημοτικό σχολείο. Στα πολυσακχαριδικά εμβόλια (απλά ή συζευγμένα) καλύτερες είναι οι επαναλήψεις παρά οι αρχικές πολλές δόσεις.
• Απόσυρση του εμβολίου της ηπατίτιδας Α ή χορήγηση του μόνο σε ειδικές ομάδες και συνθήκες.
• Προσθήκη μία δόσης MMR (τρίτη δόση) στην εφηβική ηλικία. Είναι αναγκαιότητα που προκύπτει από το παρωτιδικό στέλεχος. Είναι αποδεδειγμένο ότι οι δύο δόσεις δεν προστατεύουν επαρκώς από το νόσημα, με αποτέλεσμα σε περιόδους επιδημίας να νοσούν άτομα εμβολιασμένα και με τις 2 δόσεις.
• Aφαίρεση μιάς δόσης εμβολίου HPVκαι εφαρμογή του σχήματος 2 δόσεων.Χορήγηση του εμβολίου στη μικρότερη δυνατή ηλικία.
• Το εμβόλιο του μηνιγγιτιδοκόκκου Β δεν περιλαμβάνεται στο τρέχον (παλαιό) πρόγραμμα. Ωστόσο: παρά τη σπανιότητα τής νόσου σήμερα, η λοίμωξη είναι σοβαρή. Με δεδομένη όμως την οικονομική συγκυρία και την υψηλή τιμή του εμβολίου θα μπορούσε να διερευνηθεί η δυνατότητα ένταξης με τροποποιημένο δοσολογικό σχήμα. Δηλ. μετά τον 12ο μήνα ζωής, σε 2 μόνο δόσεις. Προϋποθέτουμε ότι θα υπάρχει υψηλή κάλυψη. Πιστεύω ότι μελλοντικά το εμβόλιο αυτό θα χρειαστεί επαναληπτική δόση.

 

ΓΡΙΠΗ - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΜΒΟΛΙΟΥ

Μια πρώιμη ανάλυση των μέχρι τώρα περιστατικών γρίπης στις ΗΠΑ, δείχνει ότι η γενική αποτελεσματικότητα του φετινού εμβολίου γρίπης εκτιμάται ότι θα είναι γύρω στο 23%, ενώ για τις ηλικίες 18-49 χρ η αποτελεσματικότητα πέφτει στο 12% για τον Η3Ν2. 

Ποιο το νόημα του πανικού ή του γενικού εμβολιασμού με τέτοια αποτελεσματικότητα;

MMWR, January 16, 2015,  64(01);10-15

Μπορεί να είναι ανιαρή η συνεχής αναφορά στο ίδιο θέμα, αλλά για μια ακόμη φορά αποδεικνύεται ότι πρέπει να υπάρχει μέτρο και στις ανακοινώσεις και στις δηλώσεις και σ' αυτά που γράφονται, ειδικά στα ΜΜΕ.

    

ΕΜΒΟΛΙΑ - ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

Τα εμβόλια προφυλάσσουν σήμερα από 17 νοσήματα.
Στην πορεία του χρόνου μόνον η ευλογιά (18ο νόσημα) έχει εξαλειφθεί πλήρως. 
Η συχνότητα των 17 νοσημάτων έχει μειωθεί σε μεγάλο βαθμό. Όμως επιδημίες, μικρότερες ή μεγαλύτερες εμφανίζονται ακόμη στον κόσμο.
Η αύξηση της εμβολιαστικής κάλυψης ανά τον κόσμο θα μπορούσε:
-να προφυλάξει από νόσηση ένα μέρος από τα περίπου 24.000.000 παιδιά που δεν έχουν πρόσβαση σε εμβόλια ή σε πλήρεις εμβολιασμούς
-να προλάβει πολλούς από τους 1.3 εκατομμύρια θανάτους από πνευμονιοκοκκικές λοιμώξεις και λοιμώξεις από ιό Ρότα
-να εμποδίσει 200.000 θανάτους από ιλαρά
-να σώσει 100.000 βρέφη από νεογνικό τέτανο

ΚΟΚΚΥΤΗΣ ΚΑΙ ΕΓΚΥΟΣ

Ο εμβολιασμός της εγκύου με Tdap φαίνεται ότι προστατεύει το νεογνό απο κοκκύτη μέσω μεταφοράς αντισωμάτων  έως ότου φθάσει σε ηλικία εμβολιασμού το ίδιο.

Αυτά σύμφωνα με πρόσφατο άρθρο του Vaccine / January 2015.

ΙΟΣ ΡΟΤΑ ΚΑΙ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ

Η συνεχιζόμενη παρουσία του ροταϊού και η μετάδοση του αποδίδεται  στην ανεπαρκή εμβολιαστική κάλυψη των παιδιών, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Pediatrics.

Χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη σημαίνει υψηλή συχνότητα νόσου, τονίζουν οι συγγραφείς.

Pediatrics. Published online January 12, 2015.

 

 

 

TEIXOBACTIN - ΜΙΑ ΝΕΑ ΤΑΞΗ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΩΝ

Η αντοχή των μικροβίων στα αντιβιοτικά αποτελεί το μεγαλύτερο πρόβλημα της θεραπευτικής των λοιμώξεων σήμερα. Με τις εταιρείες να ασχολούνται ελάχιστα με την παραγωγή νέων αντιβιοτικών και τους γιατρούς να συνταγογραφούν όλο και περισσότερα αντιβιοτικά, τα πράγματα φαντάζουν δύσκολα. Ας μην ξεχνάμε ότι τα μικρόβια αναπτύσσουν αντοχές ταχύτερα από ότι μπορεί ο άνθρωπος να παρασκευάζει νέα αντιβιοτικά.

Τελευταία όμως παρατηρείται μια μικρή αλλαγή, με έγκριση νέων φαρμάκων και μελέτη άλλων. Πολύ ελπιδοφόρα είναι μια μελέτη που μόλις προ ημερών δημοσιεύθηκε στο Nature, όπου αναλύονται τα αποτελέσματα για μια νέα αντιμικροβιακή ουσία που δοκιμάσθηκε σε πειραματόζωα. Λέγεται teixobactin και είναι ουσιαστικά η πρώτη ουσία μιας νέας τάξης αντιβιοτικών. Ασφαλής και αποτελεσματική (δοκιμάστηκε σε σήψη από σταφυλόκοκκο και σε πνευμονία από πνευμονιόκοκκο) με μικρότερη διάρκεια θεραπείας. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι δεν επάγει μικροβιακή αντοχή.

Καλό νέο, πλην όμως για να κυκλοφορήσει το φάρμακο θα χρειαστούν 5 ή και πλέον χρόνια.

Nature. Published online January 7, 2015

 

ΑΡΝΗΣΗ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΩΝ - ΠΑΡΑΝΟΜΟ ΑΙΤΗΜΑ

Ομοσπονδιακό δικαστήριο των ΗΠΑ απέρριψε στη Νέα Υόρκη το αίτημα γονέων ότι η απαίτηση σχολείων για εμβολιασμούς καταπιέζει και αφαιρεί τα θρησκευτικά τους δικαιώματα.

Μάλιστα το δικαστήριο επιβεβαίωσε παλαιότερη απόφαση άλλου δικαστικού τμήματος που απαγόρευε την παρουσία στο σχολείο παιδιών ανεμβολίαστων όταν υπήρχαν επιδημίες.  

Medscape 08-01-2015

 

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ... ΓΙΑ ΤΗ ΓΡΙΠΗ

Δεν μπορώ να μην ξαναγράψω για τη γρίπη. Με προκαλούν οι υπεύθυνοι με τις ανακοινώσεις τους. Σιγά-σιγά θα αρχίσουν να μας λένε αντιεμβολιαστές, ενώ αυτοί διεγείρουν το αντιεμβολιαστικό  συναίσθημα με αυτά που λένε.

Ελπίζω να μη με διαβάζει ο φίλος μου που έχει κάνει νόημα της ζωής του τη γρίπη ( κοντεύει να παρασύρει κι εμένα σ΄αυτό) γατί θα πάθει παραλήρημα.

Λοιπόν ξεμύτισε ο πανελλήνιος ιατρικός σύλλογος και τι μας είπε;
- ακούστε, το νυν εμβόλιο δεν περιέχει το βασικό υπεύθυνο στέλεχος της γρίπης αλλά κάντε το γιατί προστατεύει από κάποια άλλα στελέχη ήσσονος σημασίας.
-ακούστε, το εμβόλιο προστατεύει μόνο για 3 μήνες. Μετά πάτε στον γιατρό σας και συζητείστε αν πρέπει να κάνετε και άλλο εμβόλιο (δεύτερη επίσκεψη, δεύτερο κόστος εμβολίου).
-ακούστε θέλετε τρεις εβδομάδες για να αρχίσει η προστασία.

Είναι δυνατόν να λέγονται αυτά από επίσημο φορέα; Μόνο το πρώτο είναι σωστό.

Ο ιατρικός σύλλογος άλλοτε είναι επαγγελματικο-συνδικαλιστικό όργανο και άλλοτε γίνεται επιστημονικό.

Συνεχίζω να πιστεύω ότι το αντιεμβολιαστικό κίνημα φουντώνει από αυτούς που "γνωρίζουν" το θέμα των εμβολίων και γράφουν γιαυτά. Ο κόσμος καταλαβαίνει ποιος και γιατί δηλώνει ή γράφει κάτι.

Το είχε τοποθετήσει σωστά στην εποχή της πανδημικής γρίπης ο τότε πρόεδρος της εθνικής επιτροπής εμβολίων:
"Δεν έχουν γνώση του αντικειμένου. Προσπαθούν να μάθουν για το εμβόλιο διαβάζοντας ή ψάχνοντας τη βιβλιογραφία. Λίγοι είναι αυτοί που έχουν δει ή κάνει κάποιο εμβόλιο.  Είναι η πρώτη φορά που στην Ελλάδα δημιουργείται αντιεμβολιαστικό κίνημα λόγω όλων αυτών".

ΕΜΒΟΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ EBOLA

Άλλη μια εταιρεία ξεκινά μελέτες και δοκιμές για εμβόλιο κατά του ιού Εbola. Είναι η J&J που πιστεύει ότι θα είναι σε θέση να παράσχει 2.000.000 δόσεις εντός του 2015. Επίσης, πιστεύει ότι θα μπορεί να παραδώσει, αν χρειαστεί, 5.000.000 δόσεις μέσα σε 12 εως 18 μήνες.
Το εμβόλιο αυτό θα χορηγείται σε δυο δόσεις, και θεωρείται ότι θα είναι πιο αποτελεσματικό από τη μια δόση των άλλων σκευασμάτων.

Reuters / Health Information 07-01-2015

Καλή εξέλιξη, αλλά εξακολουθώ να πιστεύω ότι όλος αυτός ο πακτωλός χρημάτων που τώρα ξοδεύεται, αν είχε δοθεί προγενέστερα για τη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής στην Αφρική, δεν θα υπήρχε επιδημία και δεν θα ήταν ο πλανήτης σε αναταραχή. Αν δει κανείς τον τρόπο μετάδοσης του ιού (CDC, November 2014) θα καταλάβει γιατί το λέω αυτό.

Και εξακολουθώ να πιστεύω ότι όλος ο αγώνας γίνεται όχι για να σωθούν οι έρμοι μαύροι της Αφρικής αλλά για να μην μεταδοθεί ο ιός στην "πολιτισμένη" κοινωνία μας και τότε τι θα γίνει! Εδώ τα γυφτάκια δεν θέλουν να δουν, οι μαύροι θα τους ένοιαζαν;

Φωτεινή εξαίρεση οι εθελοντές που έτρεξαν στην ταλαιπωρημένη ήπειρο και που ορισμένοι έδωσαν και τη ζωή τους στον αγώνα.

ΓΡΙΠΗ - ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΚΟΜΗ ΦΟΡΑ

Eπειδή η γρίπη είναι ένα κεφάλαιο με το οποίο παίζουν πολλοί (μερικοί μη έχοντας τι άλλο να κάνουν) και επειδή εμπλέχθηκαν και ιατρικοί σύλλογοι, το ΚΕΕΛΠΝΟ (το μόνο που δικαιούται να βγάζει οδηγίες και ανακοινώσεις αλλά και αυτές στο μέτρο της επιστήμης), αλλά και τα ΜΜΕ, επανερχόμαστε στο θέμα.

Ο κόσμος δεν χρειάζεται να πανικοβάλλεται. Χρειάζεται να γνωρίζει (ίσως κάποιοι γριπολόγοι το αγνοούν ή το αποσιωπούν). Φέτος η γρίπη φαίνεται πως θα είναι πιο βαριά. Όμως φέτος το εμβόλιο ΔΕΝ περιέχει το κυρίως υπεύθυνο στέλεχος. Άρα δεν θα είναι τόσο αποτελεσματικό το εμβόλιο (δεν ήταν ποτέ εξάλλου).

Ο κόσμος πρέπει να προφυλάσσεται και με άλλα μέσα, με αποφυγή συνωστισμού, με προσωπική υγιεινή (καθαρά χέρια), με χρήση μαντηλιών μιας χρήσης κλπ.

Στο θέμα του εμβολίου τώρα, ας δούμε ακόμη μία εργασία, για παιδιά. Είναι από το Pediatrics, τεύχος Ιανουαρίου 2015. Προέρχεται από τις ΗΠΑ. Τη χώρα που επέβαλλε εδώ και πολλά χρόνια τον εμβολιασμό των παιδιών. Τι επέτυχε; Το ποσοστό εμβολιαζομένων παιδιών αυξήθηκε μεν, παραμένει όμως αρκετά κάτω από το 50%. Με δεδομένη μάλιστα τη χαμηλή αποτελεσματικότητα του εμβολίου στα παιδιά (50-70% αλλά με μεταβολές από χρόνο σε χρόνο αναλόγως των κυκλοφορούντων στελεχών), οι συγγραφείς δεν μπόρεσαν να διαπιστώσουν σχέση εμβολίου και μείωσης της νοσηρότητας από γρίπη σε παιδιά κάτω των 5 χρόνων. Σημαντικές αυξήσεις ή μειώσεις της λοίμωξης δεν κατέστη δυνατόν συσχετισθούν με την εμβολιαστική κάλυψη (ποσοστά εμβολιασθέντων), παρά με άλλους παράγοντες.

 

ΠΟΣΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΜΑΖΙ;

Υπάρχει ανώτερο όριο εμβολίων που μπορεί να χορηγηθούν σε μία ημέρα;

Όχι. Ο οργανισμός μπορεί να δεχθεί δεκάδες και χιλιάδες αντιγόνα την ίδια μέρα. Συνεπώς μπορεί να λάβει και πολλαπλά εμβόλια μαζί. Άλλο αν αυτό δεν είναι πρακτικό και ίσως ούτε εφικτό στην πράξη.

ΕΚΤΟΜΗ ΣΑΛΠΙΓΓΩΝ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ

Σύμφωνα με το Αμερικανικό Κολλέγιο Γυναικολόγων, η σαλπιγγεκτομή  μπορεί να προφυλάσσει από τον καρκίνο των ωοθηκών.

Η αφαίρεση γίνεται κατά τη διάρκεια υστερεκτομής ή για οποιονδήποτε άλλον λόγο πχ ενδοκοιλιακή φλεγμονή, λοίμωξη, κλπ.

Μπορεί μάλιστα να εφαρμοστεί και προληπτική σαλπιγγεκτομή σε ορισμένες ομάδες πληθυσμού. Βέβαια για να καθιερωθεί αυτό χρειάζεται επιβεβαίωση από μεγαλύτερες μελέτες, τονίζει η Ένωση Γυναικολόγων.

Obstet Gynecol. 2015;125:279

ΕΜΒΟΛΙΟ ΓΡΙΠΗΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ - ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ

Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Pediatrics 29-12-2014 και που αφορούσε βασικά τη συμμόρφωση παιδιών στο εμβόλιο της γρίπης και τον τρόπο ενημέρωσης των γονέων,  διαπιστώθηκε μεταξύ άλλων ότι μόλις το 56.6% λαμβάνουν τουλάχιστον μια δόση εμβολίου. Παιδιά κάτω των 9 χρ χρειάζονται 2 δόσεις εμβολίου αλλά μόνο το 40-60% αυτών που λαμβάνουν τη μια δόση, συνεχίζουν με δεύτερη δόση.

Οι συγγραφείς εντοπίζουν την αιτία  στην έλλειψη πληροφόρησης για τη σημασία της 2ης δόσης και στο ότι οι γονείς ξεχνούν ή αμελούν τη δόση.

Αυτό νομίζω είναι και το μειονέκτημα του εμβολίου. Οι συνεχείς δόσεις. Δύσκολο να τηρηθεί το πρόγραμμα αυτό. Όταν μάλιστα δεν τηρείται στις ΗΠΑ όπου γίνονται συνεχείς παρεμβάσεις και υπενθυμίσεις, καταλαβαίνετε τι μπορεί να συμβαίνει σε άλλες χώρες.

Μάλιστα αν αυτό συνδυασθεί με τη μέτρια αποτελεσματικότητα τού εμβολίου τότε είναι εμφανές ότι η χρήση του έχει νόημα μόνο σε ομάδες πολύ υψηλού κινδύνου.

Pediatrics. Published online December 29, 2014

 

ΚΥΣΤΙΤΙΔΑ - ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Θεραπεία μη επιπεπλεγμένης κυστίτιδας

Γυναίκες
- Nitrofurantoin 100 mg p.o. 2 φορές ημερησίως,  για 5 ημέρες  ή
- Τrimethoprim-sulfamethoxazole 160/800mg  δύο φορές ημερησίως για 3 ημέρες 

  Άνδρες
- Τrimethoprim-sulfamethoxazole 160/800 mg  δύο φορές ημερησίως  ή  
- Ciprofloxacin  500 mg p.o. δύο φορές ημερησίως 

H διάρκεια θεραπείας στους άνδρες δεν είναι καθορισμένη αλλά ως ελάχιστο όριο θεωρείται αυτό των 7 ημερών. 

UptoDate 2014

 

2015 - ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ

 

ΠΟΛΛΕΣ ΕΥΧΕΣ

ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ

 

Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

 

Ας κλείσουμε τον χρόνο όπως τον ανοίξαμε.

Με τη μορφή του Μεγάλου Στρατηλάτη

ο οποίος αν και χιλιάδες χρόνια μακρυά μας,

μάς επεφύλαξε εκπλήξεις για φέτος,

μονοπωλώντας επί μήνες το ενδιαφέρον

 τόσο της ελληνικής όσο και της παγκόσμιας κοινότητας.

 

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ

 ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ

 

 

ΓΡΙΠΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

H Oseltamivir και η Zanamivir έχουν μικρή επίπτωση πάνω στη συμτωματολογία της γρίπης και δεν μειώνουν τα ποσοστά νοσηλείας ή τις σοβαρές επιπλοκές της γρίπης.

Evid Based Med. 2014;19(6) 

 

Σχόλιο: Σοβαρή ανασκόπηση του θέματος που δείχνει πόσο δεν πρέπει να εμπιστευόμεθα τα πάντα και στη συγκερκιμένη περίπτωση τα εξ ΗΠΑ προερχόμενα. Οι τρέχουσες συστάσεις των ΗΠΑ λένε: εμβόλιο και θεραπεία (χωρίς μάλιστα διάγνωση). Καλά το εμβόλιο δεν έχει μεγάλη αποτελεσματικότητα. Γνωστό. Τώρα προκύπτει ότι ούτε τα φάρμακα φαίνεται να δρουν ικανοποιητικά.

 

Θα ήταν ενδιαφέρον ένα σχόλιο από τους παρ΄ ημίν υπέρμαχους της γρίπης, του εμβολίου και της θεραπείας. Δεν νομίζω όμως ότι μπορούν να τεκμηριώσουν τις απόψεις τους με σοβαρές πηγές.

 

ΤΟ ΧΙΟΥΜΟΡ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ

Όταν ο άνθρωπος δεν έχει χιούμορ και δεν καταλαβαίνει την ειρωνία αλλά την εκλαμβάνει ως πραγματικό γεγονός, τότε υπάρχει πρόβλημα. Του ανθρώπου που δεν καταλαβαίνει φυσικά. Φανταστείτε όμως ο άνθρωπος αυτός να 'χει και καμμιά θεσούλα. Έστω και δοτή.  Πως να προχωρήσει αυτή η χώρα!

ΥΓΙΕΙΝΗ ΧΕΡΙΩΝ ΚΑΙ C. DIFFICILE

Στα νοσοκομεία χρησιμοποιούνται κυρίως σκευάσματα με αλκοόλη για την υγιεινή των χεριών.

Σημειωτέον όμως ότι οι σπόροι του C. difficile απαιτούν σαπούνι και νερό για επαρκή απομάκρυνση.

Mayo Clin Proc 2011, 86:245